Universal Design กับ 50 ตัวอย่างในญี่ปุ่น
posted on 30 Aug 2009 10:45 by epilogue-epilogue in knowlegeวันนี้อยากพูดเรื่อง Universal Design ทั้งที่เคยพูดเรื่องนี้มาแล้วในอดีตกาล... (หลายปีแล้ว) แต่มันหายไปไหนไม่รู้และเมื่อเวลาผ่านไปมันก็มีอะไรอัพเดตมากขึ้น เลยขอพูดใหม่แล้วกัน
Universal Design (ユニバーサルデザイン) เป็นหัวข้อในการออกแบบสิ่งต่างๆในญี่ปุ่นช่วงหลังๆนี่ คือการออกแบบทุกอย่างให้ใช้งานง่าย เข้าใจง่ายสำหรับทุกคนไม่ว่าจะเป็นคนเพศไหน วัยไหน หนุ่ม สาว เด็ก คนแก่ คนพิการ หรือใครก็ใช้ได้ง่าย ดูแล้วเข้าใจไม่ต้องไปเปิด manual กันอีก ส่วนหนึ่งเพราะสังคมญี่ปุ่นกำลังเข้าสู่สังคมคนแก่ (เคยเขียนไปแล้ว) <-- ในความเป็นจริงก็มีหลายๆอย่างที่ทำได้ยาก แต่ก็พยายามออกแบบให้เข้าใจและใช้งานได้ง่ายสุด (โดยคิดถึงเวลาใช้จริงเป็นหลัก) แล้วกัน
ถ้าเรารู้จักสังเกตสังกาและสงสัยว่าทำไมเค้าต้องทำถึงขนาดนั้น ก็จะเห็นตัวอย่าง Universal Design ที่มีอยู่ในทุกวงการ อย่างเช่น
1. การใช้ประตูอัตโนมัติตามสถานที่ต่างๆ เพราะบางคนก็ไม่สามารถจะเปิดประตูเองได้ (คนพิการ, คนถือของหนัก, ประตูหนัก คนแก่ไม่มีแรงจะเปิด บลาๆ)
2. การติดพวกบาร์ในห้องน้ำต่างๆเพราะคนแก่,คนท้องเวลาจะลุกจะนั่งจะได้มีที่จับ และทำห้องน้ำสำหรับคนนั่งรถเข็นอย่างน้อยหนึ่งห้องตามห้องน้ำสาธารณะ (คนท้อง คนที่มากับเด็กหรือเบบี้ร์คาร์มาด้วยก็จะได้ใช้ได้ ในห้องยังมีที่เปลี่ยนผ้าอ้อมเด็กให้ด้วยอีกต่างหาก)
3. เปลี่ยนปุ่มการใช้งานตามที่สาธารณะให้เป็นภาพมากกว่าตัวหนังสือ เพื่อให้คนต่างชาติสามารถเข้าใจได้ง่ายขึ้น
4. วงการไอทีเองก็พยายามคิดค้นระบบการป้อนข้อมูลแบบใหม่ที่ไม่ต้องใช้ทั้งเม้าส์หรือคีย์บอร์ด (ใช้เสียง) เพราะคนที่พิการหรือคนแก่ คนที่พิมพ์สัมผัสไม่ได้ก็จะได้ใช้คอมพิวเตอร์กับเค้าได้ด้วยเหมือนกัน
5. รายการทีวีญี่ปุ่นมีการขึ้นตัวหนังสือให้ด้วยสำหรับคนที่หูหนวกหรือหูไม่ดี จะได้ดูรายการทีวีหรือข่าวกับเขารู้เรื่องได้เช่นกัน
6. บางบริษัทเปลี่ยนการออกแบบขวดแชมพูกับครีมนวดให้ต่างกันโดยสามารถรู้ได้จากการสัมผัสบางจุด เพราะนึกถึงคนใช้เวลาสระผมแล้วมองไม่เห็น ถ้าจับแล้วรู้ว่าขวดไหนแชมพู ขวดไหนครีมนวดก็จะใช้ได้ง่ายขึ้น
7. ทางเข้าออกตึกหลายๆที่จะไม่ได้มีแค่บันได แต่มีทางลาดไว้สำหรับคนนั่งรถเข็นหรือรถเข็นเด็กเข้าไปได้ด้วย
8. เครื่องใช้ไฟฟ้าก็เปลี่ยนมาออกแบบให้ใช้งานง่ายขึ้น ดูปุ่มปุ๊บเข้าใจ ไม่ต้องไปต่ออะไรมากอีก ทีวีสมัยนี้จะมีที่เสียบพวก memnory การ์ด เวลาถ่ายรูปหรือถ่ายวีดีโอมาก็มาเสียบดูกับทีวีได้เลย ไม่ต้องมาต่ออะไรอีก คนแ่ก่งง
9. กระติกน้ำร้อนสมัยนี้ปลั๊กจะเป็นแบบ magnet consent หมด เพื่อให้คนแก่ถอดได้ง่ายและปลอดภัย
10. เครื่องซักผ้าใหม่ๆก็จะออกแบบเป็นแบบ drum กันหมด เพราะไม่ว่าจะเป็นเด็ก ผู้ใหญ่ หรือคนพิการที่ใช้รถเข็นก็จะสามารถหยิบผ้าเข้าออกได้ง่าย มองเห็นการทำงานภายใน (เวลาปั่น แต่ไม่ควรไปนั่งมอง จะดูจิตๆ) -_-; แถมยังประหยัดน้ำมากกว่าเดิมด้วย
11. ส้วมสมัยใหม่ก็จะเป็นระบบเปิดปิดฝาเอง กดน้ำได้เอง ประหยัดน้ำกว่าแต่ก่อน
12. ที่ใส่้ทิชชู่ในห้องน้ำที่นี่แบบใหม่จะสามารถฉีกออกได้ด้วยมือเดียว และส่วนใหญ่จะมีักระดาษทิชชู่เผื่อไว้ให้อีกม้วนอยู่เสมอ
13. บันไดก็ออกแบบให้ความสูงแต่ละขั้นน้อยลง และติดแถบสีเพื่อให้เห็นแต่ละขั้นง่ายขึ้น ราวจับบางที่ก็ทำหลายระดับเพื่อให้คนความสูงต่างๆจับได้เหมือนกัน (เด็ก ผู้ใหญ่ คนแก่หลังค่อม etc.)
14. รถเมล์ญี่ปุ่นหลังๆนี้ประตูทางขึ้น (อยู่ตรงกลาง) จะกว้างมากพอที่รถเข็นหรือเบบี้ร์คาร์จะขึ้นไปได้ง่ายๆ ภายในรถก็จะมีที่สำหรับคนนั่งรถเข็นด้วย ถ้าเป็นรถไฟเจ้าหน้าที่จะมาคอยบริการเอาทางเชื่อมมาพาดเพื่อให้คนใช้รถเข็นขึ้นรถไฟได้ง่ายขึ้น
15. บางที่จะมีโทรศัพท์สาธารณะแบบเตี้ยๆไว้ด้วย เพื่อให้คนนั่งรถเข็นหรือเด็กที่ความสูงไม่ถึงใช้งานได้ง่ายขึ้น (แต่เดี๋ยวนี้มีมือถือกันหมดแล้ว)
16. หน้าห้องน้ำหลายที่จะมีป้ายบอกไว้ก่อนอีกต่างหากว่าข้างในรูปร่างหน้าตาเป็นยังไง มีห้องน้ำกี่ห้อง ห้องน้ำคนพิการอยู่ตรงไหน คนตาบอดสามารถสัมผัสอักษรเบลได้ด้วย
17. ตามสถานีรถไฟก็จะต้องมีเกทกว้างๆซักเกทนึง เพื่อให้คนนั่งรถเข็นหรือเบบี้คาร์ หรืออาเจ๊ถือถุงพะรุงพะรังผ่านไปได้ง่ายๆ
18. ใช้สีและตัวเลขในการแยกสายรถไฟและขบวนรถไฟ เพื่อให้ชาวต่างชาติหรือคนชราเข้าใจง่าย ดูเรียบร้อย
19. เครื่องเขียนหลายอย่างก็ออกแบบให้ใช้งานง่ายขึ้น ใช้แรงน้อยและเป็นอันตรายน้อยลง อย่างพินเสียบของ kokuyo มีการติดพลาสติกเข้าไปเพื่อลดอันตรายเวลามันตกลงบนพื้น (ตกแล้วจะไม่มีการหงายขึ้น)
20. บัตรโทรศัพท์ญี่ปุ่นเอง เคยสังเกตไหมว่ามันจะมีแหว่งๆ (ไว้ทำไม?) เพื่อให้คนตาบอดสัมผัสรู้ได้ว่าจะต้องใส่ข้างไหนเข้าไปในเครื่อง อันนี้เป็นมาตรฐานของ JIS ด้วย
21. ตามห้างหรือซุปเปอร์จะเก็บที่จอดรถที่ใกล้ประตูทางเข้าที่สุดไว้ให้คนที่ต้องนั่งรถเข็นหรือคนท้อง (ที่น่าประทับใจคือไม่ค่อยเห็นคนปกติแอบเนียนไปใช้)
22. ลิฟท์ญี่ปุ่นหลายที่จะมีเสียงบอกด้วย คนตาบอดขึ้นมาจะได้ลงถูก
23. ปกติแล้ว... นมกับน้ำผลไม้ญี่ปุ่นจะเป็นแพคกระดาษเหมือนกัน แต่แพคนมจะมีแหว่งนิดนึง เพื่อให้คนตาบอดสัมผัสแล้วรู้ว่านี่เป็นนม
24. Plastic wrap กับ อะลูมิเนียมฟรอยด์ก็เช่นกัน สังเกตดีๆที่กล่องจะมีประทับนูนไว้ คนตาบอดสัมผัสแล้วก็จะรู้
25. สวิตท์ไฟสมัยนี้ก็ทำใหญ่ขึ้นกว่าเดิม และมีป้ายบอกด้วยว่าสวิตท์อะไร
26. สนามกีฬาเองก็มีที่สำหรับคนนั่งรถเข็นมาดูได้นะ (โรงหนังโรงละครด้วย)
27. เคาท์เตอร์รับเรื่องตามหน่วยงานบางที่จะมีเคาท์เตอร์ที่มีความสูงแตกต่างไว้ด้วย สำหรับรับเรื่องคนนั่งรถเข็นหรือเด็ก
28. ระบบเตือนไฟไหม้ นอกจากจะเป็นเสียงสัญญาณหรือเสียงเตือนแล้ว บางที่จะขึ้นตามจอต่างๆด้วย เผื่อคนหูหนวกไม่ได้ยินจะได้หนีทัน
29. เก้าอี้รอรถเมล์ตามที่สาธารณะบางที่มีการออกแบบให้มีหายระดับ เพื่อให้คนที่มีความสูงต่างกันเลือกนั่งได้ตามความสูงที่เหมาะกับตัวเองที่สุด (คนแก่บางคนก็หัวเข่าไม่ดี จะได้ไม่ต้องงอมาก)
30. ที่ขึ้นแท็กซี่บางแห่งทำเป็น slope เพื่อให้คนเดินขึ้นง่าย แต่ก็ไม่ให้น้ำสามารถท่วมขึ้นมาถึงในวันฝนตก
31. ห้องสมุดบางที่จะมีแว่นขยายไว้ให้คนแก่นั่งอ่านหนังสือได้ง่ายขึ้น
32. มหาวิทยาลัยบางแห่งก็จะมีที่นั่งสำหรับนักศึกษาที่ใช้รถเข็นให้ในห้องแลคเชอร์
33. ราวจับบันไดหลายที่จะแอบบอกคนตาบอดไว้ด้วยว่ามีบันไดกี่ขั้น
34. ตามห้างญี่ปุ่นมักจะมีห้องสำหรับเปลี่ยนผ้าอ้อมหรือให้นมเด็ก และมีคอร์เนอร์สำหรับให้เด็กเล่น (ฟรี)
35. ซุปเปอร์บางที่จะมีที่สำหรับผูกหมาของท่านไว้ด้วย เผื่อใครพาหมามาเดินเล่นแล้วอยากจะแวะซื้อของกลับบ้าน
36. เดี๋ยวนี้ตามซุปเปอร์จะมีผักแบ่งขายปริมาณน้อยๆ สำหรับคนที่อยู่คนเดียวหรืออยู่กันสองคนผัวเมีย จะได้ไม่ต้องซื้อผักไปเยอะๆแล้วไม่รู้จะทำอะไรกิน...
37. บางที่ก็จะมีรถเข็นซื้อของสำหรับคนนั่งรถเข็นด้วย ถึงจะนั่งรถเข็นก็ซื้อของได้
38. คนแก่ญี่ปุ่นชอบใช้รถเข็นแบบนี้ไปไหนมาไหน เพราะช่วยผ่อนแรงให้เดินได้สะดวก เหนื่อยก็นั่งพักได้ ซื้อของแล้วยังใส่ขนกลับบ้านได้อีกต่างหาก
39. ช้อนกินราเม็งของร้านสุกิยะจะเป็นส้อมบวกช้อนไปในตัวให้เด็กๆทานทั้งเส้นและซดน้ำซุปได้ง่ายขึ้น
40. เครื่องให้น้ำเกลือแบบใหม่ปรับระดับได้สำหรับเด็กด้วย ทำให้เด็กๆเคลื่อนไหวภายในโรงพยาบาลได้ง่ายขึ้น
41. การออกแบบ package สมัยนี้เน้นให้ซื้อมาเติม และออกแบบให้คนฉีกแพคเกจได้ง่ายขึ้น ไม่ต้องใช้กรรไกรหรืออะไรตัดก็สามารถฉีกออกได้อย่างสวยงาม
42. รถไฟญี่ปุ่น (โดยเฉพาะขบวนที่แล่นไกลๆ) จะสามารถปรับเบาะที่นั่งให้หันหน้าหากันได้ (เวลามากัน 3-4 คน) และมีที่วางเครื่องดื่มให้ด้วย
43. เตาแก้สหรือไฟฟ้ารุ่นใหม่ๆของญี่ปุ่นส่วนใหญ่จะตัดแก้สหรือไฟให้เองเวลาเกิดแผ่นดินไหว (สั่นสะเทือน) หรือถ้าเราลืมเผลอตั้งแก้สทิ้งไว้จนน้ำเดือดเหือดหายหมดก็จะตัดอัตโนมัติให้เช่นกัน (บางรุ่นถ้าเราตั้งเกิน 10 นาทีก็จะตัดเลย หรือบางรุ่นเราตั้งเวลาเองได้ก็มี)
44. ตู้เย็นของฮิตาชิมีอยู่รุ่นนึง แอบเปิดเอาแต่น้ำดื่มออกมาอย่างนี้ได้ด้วย
45. ขวดน้ำต่างๆก็ออกแบบให้รินได้ง่าย และสามารถฉีกลอกเลเบลได้ง่ายเวลาแยกขยะอีกด้วย (กล่องก็เปิดง่าย)
46. ประตูแมนชั่นหลายที่จะมีช่องตาแมวหลายจุด สำหรับให้เด็กดูได้ด้วย
47. ประตูสมัยนี้ก็ไม่ใช่แบบลูกบิดที่ต้องจับบิดอะไรอีก สามารถเอาแขนหรือตัวผลักออกไปได้เลย เผื่อเวลาถือของมาแล้วไม่มีมือจะเปิดประตู (กุญแจก็เป็นแบบใช้เซ็นเซอร์ทาบ) และมักจะมีเก้าอี้เอาลงมาได้ไว้นั่งใส่รองเท้าด้วย
48. พื้นบ้านสมัยนี้ก็เป็นแบบของตกไม่แตก เขียนแล้วลบได้ด้วย
49. บ้านหรือแมนชั่นใหม่ๆจะมีไฟระเบียงฉุกเฉินไว้ด้วย คือถ้าไฟดับขึ้นมาไฟตัวนี้จะติดขึ้นมาเอง เราสามารถไปดึงมาใช้แทนไฟฉายได้ทันที ไม่ต้องวิ่งหาไฟฉายหาเทียนกันอีกต่อไป
50. เครื่องใช้ต่างๆในบ้านก็ได้รับการออกแบบให้เหมาะกับแม่บ้านมากขึ้น
ตู้ที่อยู่สูง แม่บ้านหยิบของลำบาก เลยได้รับการออกแบบให้สามารถดึงลงมาได้ง่ายๆด้วยการใช้แรงเพียงเล็กน้อย
อ่างอาบน้ำทำความสะอาดง่าย
พื้นห้องอาบน้ำเปียกน้ำก็ไม่ลื่น และยังแห้งเร็วด้วย
ท่อระบายน้ำก็ออกแบบให้ทำความสะอาดได้ง่ายขึ้น
อ่างอาบน้ำมีราวจับเพื่อกันลื่นและให้ขึ้นลงง่าย
ฝักบัวปรับระดับได้
กระจกที่อ่างล้างหน้ามีเก้าอี้ดึงออกมาใช้ได้
เก้าอี้เก็บของได้ด้วย
หรือออกแบบให้เป็น step เพื่อหยิบของที่อยู่สูง
เก็บของได้เหมือนกัน
กระจกดึงออกมาได้เป็นแบบเห็นสามทิศ สาวๆจะได้แต่งหน้าได้ง่ายขึ้น มองได้หลายมุม
สำหรับสาวๆที่มีที่เก็บรองเท้าไม่พอ...^_^;
ทั้งหมดนี้เป็นแค่ตัวอย่างเท่านั้น ไม่ได้หมายความว่ามีทุกเมือง ทุกบ้าน ทุกที่ (ขึ้นอยู่กับความเจริญ ความร่ำรวยและความจำเป็นของเมืองที่ท่านอยู่) แต่ก็ค่อยๆเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ หลายๆอย่างเห็นได้ตามบ้านหรือสถานที่ทั่วไป แสดงให้เห็นว่าสังคมเริ่มเปลี่ยนแปลงโดยปรับตัวเองให้เข้ากับผู้อยู่อาศัยมากขึ้น หลายๆอย่างเพียงแค่เปลี่ยนนิดเดียวก็ใช้ง่ายขึ้นเยอะ หวังว่าคงมีประโยชน์บ้างไม่มากก็น้อยค่ะ ^_^
ป.ล. วันนี้อัพยากมาก ทั้งหมดนี้จริงๆอัพไปรอบนึงแล้ว แต่เซฟยังไงก็ไม่ได้ ดราฟก็ไม่ได้ publish ก็ไม่ได้ มี draft ขึ้นทั้งหมด 10 ตัวแต่ไม่ติดอะไรเลย -_- สุดท้ายก็หายหมด (จริงๆกด ctrl+A, Ctrl+C แล้วแต่ในที่สุดมันก็หายไปหมดตอนพยายามจะทำอะไรให้มันดีขึ้น) ช็อคมาก...
ออกไปข้างนอกแล้วกลับมาอัพอีกรอบ ต้องมาไล่หาข้อมูลและรูปภาพใหม่หมด (แต่ตัวหนังสือเซฟไว้ในเวิร์ดแล้ว) เป็น entry ที่ใช้เวลาและแรงงานมากที่สุดเท่าที่เคยทำมา... -_-; (ตอนที่หายไปคิดว่าจะไม่อัพอีกแล้ว พอกันที...) ขอถอนหายใจแรงๆหน่อยเถอะ (แต่ละอันก็รวบรวมมาจากหลายๆที่หลายๆโฮมเพจ ไม่ได้มาจากที่เดียวกัน T^T)
ปรบมือแรงๆให้ตัวเองสามสิบที m(_ _)m